Anonim Şirket Pay Sahiplerinin Özel Denetim Talep Etme Hakları Ve Bu Hususta Dikkat Edilecek Hususlar

Anonim Şirket Pay Sahiplerinin Özel Denetim Talep Etme Hakları Ve Bu Hususta Dikkat Edilecek Hususlar

Konu:  Anonim Şirket Pay Sahiplerinin Özel Denetim Talep Etme Hakları Ve Bu Hususta Dikkat Edilecek Hususlar

Anonim şirket pay sahiplerinin özel denetim isteme hakkı, Türk Ticaret Kanunun 438 ila 444’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. Buna göre, anonim şirket sahiplerinden her biri, pay sahipliği haklarının kullanılabilmesi için gerekli olduğu takdirde ve bilgi alma veya inceleme hakkı daha önce kullanılmışsa, belirli olayların özel bir denetimle açıklığa kavuşturulmasını, gündemde yer almasa bile genel kuruldan isteyebilirler. Genel kurul, bu talebi oylamak zorundadır. Yapılacak oylama sonucunda, genel kurulun talebi onaylaması durumunda, şirket- şirket adına yönetim kurulu- ya da pay sahiplerinden herhangi birisi, otuz gün içinde, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinden özel denetçi atanmasını isteyebilir.

Türk Ticaret Kanunu’nda özel denetim talebinin kötüye kullanılması ve şirkete zarar vermesi tehlikesinin azaltılması amacıyla, ortağın bu öneriyi yapabilmesi bir ön şarta ve bazı maddi şartların varlığına bağlanmıştır. Ön şart, özel denetim istenen konuda, bilgi alma veya inceleme hakkının kullanılmış olmasıdır. Maddi şartların birincisi ise, özel denetim ortaklık haklarının, özellikle oy hakkının kullanımı yönünden gerekli olmasıdır. Bu bağlantı ile şirket dışı menfaat sağlamak, bir kararı önlemek veya taktik bir üstünlük elde etmek amacıyla talepte bulunarak özel denetim kurumunun kötüye kullanılmasının önlenmesi amaçlanmıştır. İkinci maddi şart, özel denetimin konusu belirli olayların oluşturmasıdır. Belirli konu şirketin herhangi bir işi, işlemi, kararı, finansal durumu veya şirkete verdiği kayıplar olabilir.

Türk Ticaret Kanuna göre, özel denetim talebinde sadece pay sahibi bulunabilir. İntifa hakkı ve tahvil sahibine ve alacaklılara bu hak tanınmamıştır. Söz konusu hakkın anılan kişilere esas sözleşme ile verilip verilemeyeceği tartışmaya açıktır. Bilgi alma veya inceleme hakkını kullanmış pay sahibi ile özel denetim isteyen pay sahibinin aynı kişi olması zorunlu değildir; ancak konu aynı olmalıdır. Ayrıca, genel kurulda bu konuda talepte bulunma, mahkemeye başvuru için tüketilmesi gereken bir aşamadır. Önceden belirtildiği üzere, genel kurul talebi kabul etmiş olsa bile, özel denetçi mahkemece atanır. Bu yolla tarafsızlık sağlanmış, özel denetçilik kurumuna güven kazandırılması amaçlanmıştır.

Özel denetim isteme hakkının genel kurul tarafından reddedilmesi, bu nedenle mahkemeye müracaat etmek zorunda kalınması durumunda ise, özel denetim istenecek alan daralmaktadır. Zira bu durumda, sadece “kurucuların veya şirket organlarının, kanunu veya şirket sözleşmesini ihlal ederek, şirketi veya pay sahiplerini zarara uğrattıkları, ikna edici bir şekilde ortaya koyulduğu” takdirde, özel denetçi atanabilecektir. Mahkeme tarafından atanan özel denetçi, denetim görevinin bitimini müteakip, yaptığı incelemenin sonucu hakkında, şirketin sırlarını da koruyarak, mahkemeye ayrıntılı bir rapor verir. Mahkeme bu raporu şirkete tebliğ eder. Raporun açıklanması üzerine, mahkeme, şirket ve istem sahiplerine açıklanan rapor hakkında, değerlendirmeleri bildirme ve ek soru sorma imkânı tanır.

Değerlendirmelerin alınması sonrasında, yönetim kurulu, özel denetim raporunu ve buna ilişkin değerlendirmeleri, toplanacak olan ilk genel kurula sunar. Her bir pay sahibi, bu genel kurul toplantısını izleyen bir yıllık süre içinde, şirketten alınan özel denetim raporunun ve rapora ilişkin yönetim kurulunun görüşünün birer suretinin verilmesini isteyebilir.

Bu noktada özel denetim masraflarının kim veya kimler tarafından karşılanacağı sorusu merak edilebilir. Özel denetim talebinin genel kurulca kabul edilmesi durumunda, özel denetçiye ilişkin giderler şirket tarafından karşılanır. Özel denetçinin, genel kurulun özel denetim talebini reddetmesi durumunda, mahkeme tarafından atanması durumunda ise, şirket tarafından ödenmesi gereken avans ve giderler, mahkemece belirlenir ve belirtilir. Hatta, özel hal ve şartların haklı göstermesi halinde, bu giderler, kısmen veya tamamen istem sahiplerine yükletilebilir.

Sonuç olarak, özel denetim talebinde bulunabilmek hakkı, özellikle şirketin yönetiminde ve hesaplarında olası usulsüzlüklerin bulunduğu hususunda şüphe duyan pay sahiplerine önemli bir imkan sağlamaktadır. Ancak, özel denetim talebinde bulunacak pay sahiplerinin, özel denetim talebinde bulundukları konularda, bilgi alma veya inceleme hakkını kullanmış olmaları şarttır. Bu nedenle, özel denetim talebinde bulunacak olan pay sahiplerinin, öncelikle, kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde bilgi alma veya inceleme haklarını kullanmaya dikkat etmeleri gerekmektedir.

Bilgilerinize.
Saygılarımızla.